روش تحقیق و نگارش مقالات علمی (بخش دوم)

3. مراحل تحقیق علمی

       هر محققی معمولا به حوزه ای از حوزه های تخصص خویش بیشتر علاقه‌ نشان می‌دهد و تلاش می‌کند اغلب فعالیتهای علمی  را حول همان علاقه سامان دهد. بنابراین در درجة اول باید در حوزة تخصص و تمایلات روحی خویش به مطالعه و پژوهش پرداخت. این نکته هرگز به این معنی نیست که نباید در دیگر حوزه های تخصصی یا علوم دیگر وارد شد؛ بلکه این نکته مربوط به زمانی است که شما قصد پژوهش وگره‌گشایی ابهامی داشته باشید؛ اما ازآنجا که هر پژوهشی معمولا ناشی از احساس نقص یا ابهام در ذهن نویسنده و مبین آرای شخصی و دیدگاه فردی نویسنده است؛ نمی‌توان بدون برنامه و به محض احساس نقصان به تحقیق و نگارش دست زد.

بنابراین قبل از اقدام به هر پژوهشی  باید پیشینه‌ای از موضوع تحقیق خویش به دست آورد. برای این کار تا حد امکان باید به فهرست کتابها  ومقاله ها و پایان نامه های تخصصی رجوع کرد تا اگر کسی در اثر خویش به رفع ابهام مورد نظر پرداخته است؛ از دوباره کاری و صرف هزینه و وقت  بسیار جلوگیری شود؛ اما اگر در آن تحقیقات پیشین از ابهام ذهنی شما گرهگشایی نشده یا به صورت خلاصه و پراکنده به آن اشاره شده است؛ می‌توان با یاری گرفتن از آن منابع به رفع کامل ابهام وحل مسألة خویش پرداخت. بنابراین آنگاه که عزمتان بر انجام تحقیق جزم گشت، باید بدانید که هر تحقیق علمی از مراحل منظم و مختلفی تشکیل شده است؛ چراکه- همچنان که قبلا اشاره شد- تحقیق فرایند ساختاری است. فرایند به هر عمل پیوسته، منظم و هدف مند اطلاق می شود. براین اساس فرایند تحقیقاتی از مراحل ذیل تشکیل می‌شود:

1. مسأله یابی و تعریف مسألة تحقیق؛ 2. بیان فرضیه تحقیق؛ 3. شناخت منابع و مآخذ  4.چارچوب بندی مباحث یا طرح اولیة تحقیق؛ 5. فیش برداری و  جمع آوری اطلاعات؛   6. تجزیه وتحلیل داده ها؛  7. تنظیم داده ها و نگارش تحقیق.   

1. تعریف مسألة تحقیق

        رکن اصلی هرتحقیق علمی در درجه اول وجود مسأله در ذهن محقق است؛ رکنی که تمام فعالیتهای محقق، حتی گاه محدوده موضوع تحقیق را برای او مشخص می سازد. پژوهش فرایند حل مسأله است. بی شک  مهمترین قسمت و سنگ بنای هر پژوهشی وجود مسألة تحقیق است؛ چراکه نگارش هرپژوهش تحقیقی بدون داشتن مسألة روشن، نه تنها محقق را دچار سردرگمی می کند، نتایج برآمده را کم اهمیت و بی‌اعتبار می‌سازد. بنابراین ظریفترین، حساسترین و مشکل ترین بخش از فرایند تحقیق را باید بیان «مسأله ی تحقیق» دانست.

     نکته قابل توجه این است که مسألة تحقیق باید بر مبنای پیشینة اطلاعاتی پژوهنده باشد. به دیگر سخن،  مسألة تحقیق باید در راستای مطالعة تخصصی محقق و برآمده از آگاهیهای وی باشد. لذا نمی‌توان بدون مطالعة قبلی، به محض برخورد با مشکل فورا به فکر رفع آن افتاد؛ چه بسا آن مشکل  ناشی از بی اطلاعی یا سطحی بودن آگاهی باشد. با این همه باید دانست که عظمت علمی هر محققی در تعداد مسأله هایی است که ایجاد می کند؛ نه میزان محفوظات و دانستنی هایش. حقیقت این است که دانشمندان بزرگ به علت دانسته های خویش مشهور نشده اند، بلکه به سبب مسأله های بزرگشان  و کوشش برای حل آن ماندگار گشته اند.

صاحب نظران برای مسألة تحقیقاتی مناسب ویژگیهایی  قائل اند که برخی از آن ها عبارتند از:

-         ادراکی بودنغ یعنی محقق باید مسأله را با تمام وجود ادراک  کرده باشد و محصول  ذهن خود او باشد.

-         بسیط بودن؛ یعنی هر مسأله تنها به یک موضوع اشاره داشته باشد.

-         نو بودن؛ یعنی ناشی مسأله باید اصیل و جدید باشد.

-         شفاف بودن؛ یعنی از هرگونه ابهام و پیچیدگی دور باشد.

-     منطقی بودن؛  یعنی مسأله ها- درصورت تعدد- با یکدیگر ارتباط منطقی داشته باشد تا از پراکنده گویی  و پراکنده نویسی به دور باشد.( ر.ک:حافظ نیا ، 1381 : 87-89)

2. فرضیه سازی

     فرضیه از واژة یونانی (Hypothesis) گرفته شده و بطور کلی«پرسشی است جهت یافته که انسان در برابر امر واقع- از قبل برگزیده شده- مطرح می‌سازد؛ خواه به منظور بررسی این امر که آیا قوانین شناخته شده در مورد آن قابل اجرا هست یا خیر و خواه برای دست یابی به قوانین تازه، روابطی نو یا تجربه های جدید.» (بیرو آلن،فرهنگ علوم اجتماعی: 165، به نقل از ساروخانی،1380:  100)

     فرضیه را نباید با نظریه یکی دانست؛ فرضیه ادعای موقتی است که تمام فرایند تحقیق برای اثبات یا رد آن صورت می گیرد. فرضیه ها ناظر بر پرسشها هستند؛ اما نظریه ساختارمند، جهت دار، نافذ و همه گیر؛ یعنی ناظر بر همه حوزه های مختلف علوم است. در واقع نظریه ها  نتیجه فرضیه هایی است که به اثبات رسیده اند و تا زمان رد نشدن ثابت می‌مانند. فرضیه حدس وتخمینی زیرکانه وخلاقانه برای حل مسأله است و نظریه برآیند این عمل.

 پس از انتخاب و تعریف و تبیین مسأله باید محقق  بر اساس تحقیقات اولیه خویش به تدوین  قضایای فرضی و پیشنهادی در چارچوب مسأله تحقیق خود بپردازد. فرضیه ها را می توان راهنما و جهت دهنده فعالیتهای پژوهشی محقق دانست. بنابراین فرضیه عبارت است از حدس یا گمان اندیشمندانه دربارة مسأله  تحقیق. به دیگر سخن، فرضیه گمانی است موقتی که درست بودن یا نبودنش باید مورد آزمایش قرار گیرد.(ر.ک:حافظ نیا ،1381: 109-110)

      فرضیه را نباید با پیش داوری اشتباه گرفت؛ چراکه پیش داوری ناشی از برداشتهای غیر علمی است  در صورتی که فرضیه بر اساس حقایق علمی  بنا می شود. از سوی دیگر، فرضیه را نباید با نتیجه گیری علمی- که قاطعیت دارد-  اشتباه گرفت؛ زیرا فرضیه تنها، حدس علمی ناشی از برداشتهای اولیه از مطالعات محقق است ورستی وادرستی آن باید در بوته آزمایش به اثبات رسد.   

  فرضیه ها ی خوب مانند مسأله های خوب، باید ویژگیهایی داشته باشند که مهمترین آنها عبارتند از:

1.     فرضیه باید به صورت جمله های خبری بیان گردد واز بیان استفهامی( سؤالی) آن پرهیز گردد.

2.    فرضیه ها نباید پیچیده، چندلایه و متعدد باشد؛ یعنی تنها یک پرسش را دربربگیرد.

3.   فرضیه باید شفاف، ساده و قابل فهم باشد و از ابهام وکژتابی (چند پهلو بودن) دور باشد.

4.     هرفرضیه باید پاسخ فرضی مسأله تحقیق باشد .به عبارت دیگر پاسخ مسالة تحقیق را بدهد.

5.    فرضیه باید قابلیت آزمون پذیری یا ابطال پذیری داشته باشد.

6.   فرضیه باید به مطالعه و پژوهش جهت دهد و راهنمای فعالیت های محقق باشد.

7.  در صورت تعدد مسأله های تحقیق هریک باید فرضیه ای داشته باشد؛ یعنی فرضیه ها باید  هر کدام مختص مسأله تحقیق مناسب خود باشد.

پس از بیان فرضیه های تحقیق باید با توجه به آن، به تعیین فصول یا بخشهای مختلف تحقیق پرداخت تا در پرتو آن بتوان از حاشیه پردازی و افراط وتفریط دوری کرد.

3.  شناخت منابع و مآخذ

     باید دانست که اصالت تحقیق علمی، به منابع ومآخذ آن است . هرچقدر از منابع دست اول ، معتبر و قابل اطمینان استفاده گردد، بر این اصالت افزوده می شود. برای این کار می توان به کتابخانه های تخصصی و عمومی رجوع و به کمک برگه دانها یا رایانه ،کتابها و مقالات معتبر و دست اول را پس از بررسی اجمالی، شناسایی کرد و موارد و مطالبی که باید ازآنها فیش برداری گردد، مشخص نمود تا به ترتیب اعتبار و قسمتهای تحقیق از آنها استفاده نمود .

4. فیش برداری و جمع آوری اطلاعات

      پس از تعیین و شناخت منابع معتبر تحقیق باید اطلاعات مورد نظر را- که در راستای مساله و فرضیه تحقیق است- در برگه های کوچکی به نام فیش تحقیق - که معمولا در ابعاد 15*10 یا12*7 (معادل یک چهارم کاغذ A4) تهیه می شود – یادداشت کرد. بر سر برگ اولین فیشهای تحقیق که از منابع مختلف اخذ می‌شود، باید مبحث مربوط، موضوع کلی، موضوع جزئی، نام کتاب یا منبع استفاده شده، مؤلف، در صورت تصحیح یا ترجمه بودن، نام مصحح یا مترجم، ناشر،تاریخ نشر، نوبت چاپ جلد (درصورت چند جلدی بودن)، شمارة صفحه و نوع یادداشت؛ یعنی استفاده مستقیم یا غیر مستقیم، تلخیص یا ترجمه بودن مطالب ذکر شود  و در برگه های بعدی می توان تنها به ذکر موضوع و نام کتاب ، مؤلف ، جلد و صفحة استفاده شده اکتفا کرد.

5.      تجزیه وتحلیل داده ها‌

      پس از گردآوری اطلاعات مورد نیاز  و دسته بندی فیشها باید به تجزیه وتحلیل آنها پرداخت. اینجاست که محقق باید به بررسی اطلاعات مطابق مسأله یا مسأله های تحقیق خویش  و سپس ارزیابی فرضیه یا فرضیه های ارائه شده بپردازد. از آنجا که هدف هر تحقیق تکمیل یا حل مسألة مبهم است؛ محقق باید قاطعانه به اجتهاد بپردازد و نظر خویش را دربارة موضوع مورد بحث به روشنی اعلام کند تا حوزة معرفتی خود و خوانندگان  را افزایش دهد.

      درتجزیه وتحلیل داده ها روشهایی مختلف وجود دارد چون؛ روش کیفی، کمی، همبستگی و... .

6.        چگونگی تنظیم و تدوین داده های پژوهش

      پس از پایان تجزیه و تحلیل وارزیابی فرضیه ها و نتیجه گیری، کار تدوین پژوهش آغاز می گردد. این مرحله به عنوان مرحله نهایی تحقیق  بسیار مهم و حیاتی است ؛ زیرا بی‌ توجه به معیارها  فنی و  نگارشی، نه تنها رسایی  نتایج تحقیق را زیر سؤال خواهد برد، از ارزش تحقیق و پژوهش نیز می کاهد .

     در این مرحله محقق باید نوشته ها و یافته های خویش را بر اساس تسلسل منطقی، ارتباط و پیوند با موضوع، اعتبار مآخذ و متناسب با طرح کلی تحقیق طبقه بندی کند. ساخت کلی هر تحقیق معمولا از چهار قسمت مقدمه ،تنه اصلی ، نتیجه گیری و ارجاعات تشکیل می شود.

الف) تنظیم مقدمات که درعمل پس ازتنة اصلی و نتیجه گیری صورت می گیرد؛ شامل صفحة بسم ا..، صفحة عنوان ،چکیده تحقیق ذکر شود.

   در صفحه ی عنوان از عنوان تحقیق، نام نویسنده یا نویسندگان و رتبة علمی آنان یاد می شود.

     چکیده به عنوان خلاصة تحقیق باید حاوی ضرورت پرداختن به موضوع، فرضیه تحقیق، روش تجزیه و تحلیل و نتیجه گیری باشد. معمولادر مقاله ها تعداد واژگان چکیده نباید از حداکثر 300 واژه درگذرد. درهر چکیده باید حداکثر پنج واژه کلیدی ناظر بر عنوان و موضوع و رویکرد تحقیق، ذیل نوشتة چکیده ذکر گردد تا نویسنده ضمن رهگیری منطقی به وسیلة آن، در پی رمز گشایی از آن واژگان کلیدی باشد. (البته باید چکیده تحقیق به زبان انگلیسی نیز تهیه گردد. )

       در مقدمه بایست تعریف مسأله، هدف نویسنده ، پیشینة موضوع، گسترة کلی تحقیق ذکر می شود.( ر.ک:یاحقی وناصح،1377 :ص88)

ب) تنة اصلی که همان متن اصلی نوشتة پژوهشی است از مبانی نظری تحقیق آغاز می شود تا حرکت از کل به جزء برای رسیدن به نتیجه ادامه می‌یابد.

ج) نتیجه تحقیق همان پایان تجزیه وتحلیل و اثبات یا رد فرضیه اولیه  و پاسخ مسأله یا مسائل تحقیق است.

د) در پایان باید منابع تحقیق به ترتیب حروف الفبای فارسی و بر اساس حروف خانوادگی نویسندگان تنظیم گردد.

نکات مهمی که در نگارش علمی وتحقیقاتی باید به آنها توجه داشت:

  1. در مقاله باید به اصل موضوع توجه داشت و از هرگونه حاشیه پردازی و پرداختن به موضوعات غیر ضرور پرهیز شود.
  2. از تکرار غیر ضروری مطالب  خودداری گردد.
  3. سبک نوشته باید یک دست باشد  واز هرگونه اضطراب سبکی ونوشتاری دور باشد.
  4. از شکسته نویسی و استفاده از زبان گفتاری و محاوره ای پرهیز گردد.
  5. آداب وآیین نگارش ، قواعد رسم الخط و سجاوندی، موازین دستوری و بلاغی فارسی به همراه خط خوش و خوانا رعایت شود.
  6. از تصاویر، جداول واشکال مرتبط با مبحث اصلی به خوبی استفاده شود.
  7. از منابع ومآخذ دست اول استفاده شود ودر هنگام منبع دهی از روش مورد نظر مجله پیروی گردد.
  8. در صورت امکان عنوان منابع و مقالات استفاده شده با خط کج(ایرانیک) تایپ یا نوشته شود.
  9. نوشته ها در یک روی کاغذ - با رعایت فاصله خطوط- ترازبندی و حاشیه پردازی انجام شود.
  10. در حد توان باید معادل لاتین واژه های تخصصی ونیز اسامی افراد ، مکانهای خارجی و... در پاورقی یا در مقابل آن واژه داخل کمانک(پرانتز) درج گردد.
  11. درصورت استفاده بیش از حد از یک منبع، بهتر است از روش غیر مستقیم ارجاع دهی بهره جست؛ یعنی کوشید تا مطالب را ابتدا خواند و برداشت خویش را بر روی کاغذ آورد و سپس ارجاع داد ؛ چراکه استفاده بیش از حد از نقل قول مستقیم از ارزش تحقیق واستدلال می کاهد.

12. در صورت امکان نوشته ها یک بار ویرایش گردد.

 راهنمای نگارش و شرایط پذیرش مقاله

  1. مقاله به ترتیب باید شامل چکیده (شامل: معرفی کلی و گویای تحقیق، بیان هدف و قلمرو تحقیق، اهمیت کلّی تحقیق، مروری فشرده بر ساختار و شیوه تحقیق، اشاره کلّی به نوآوریها و دستاوردهای مقاله، حداکثر 17 سطر تا 250 کلمه)، کلید واژه‌ها(حداقل سه و حداکثر 5 واژه)، درآمد یا مقدمه (شامل تعریف مسأله، پیشینه، ضرورت تحقیق و مقدمه چینی برای ورود به تنة اصلی)، بحث اصلی یا تنة اصلی تحقیق و نتیجه گیری باشد.
  2. مقاله نباید از بیست صفحه A4(حداکثر هر صفحه 24 سطر) تجاوز کند.
  3. نام نویسنده یا نویسندگان مقاله، مؤسسه یا دانشگاه و رتبة علمی آنان، پست الکترنیکی(ایمیل) در صفحه‌ای جداگانه نوشته شود.
  4. جدولها، نمودارها، و تصاویر باید گویا و روشن و با نظم و رعایت قاعدة زیباشناسانه ارائه شود و عناوین آن جدولها در بالای آنها ذکر شود.
  5. مقالات بسته به سلیقه روند نشریه با قلم و فونت پیشنهادی آن مجله تایپ شود .
  6. منابع مورد استفاده بهتر است به شیوة درون متنی و به صورت زیر تنظیم شود:

(نام خانوادگی مؤلف، سال نشر: ص)؛ برای مثال: (صفا، 1376‌: 25)

  1. منابع مورد استفاده در پایان مقاله با جداکردن بخش منابع فارسی ، لاتین، عربی و... و جداسازی بخش کتابها و مقالات بر اساس ترتیب الفبایی نام خانوادگی، نام نویسنده(نویسندگان) به شرح زیر آورده می‌شود:

ارجاع پایانی به کتاب: نام خانوادگی، نام. (تاریخ انتشار). نام کتاب (حروف مورب و سیاه،قلم 13)؛ نام و نام خانوادگی مصحح یا مترجم، جلد، نوبت چاپ، محل نشر: ناشر.

مقاله: نام خانوادگی، نام. (تاریخ انتشار). «عنوان مقاله»؛ نام نشریه (حروف مورب و سیاه، قلم شماره 13)، سال(دوره)، شمارة نشریه، شماره صفحات.

ماده3: چگونگی ارجاع درون متنی فارسی

        گرچه شیوه‌هایی گوناگون برای ارجاع دهی مطالب در متن مقالات، کتابها و پایان نامه‌ها ... وجود دارد؛ مانند، پی‌نوشت، پانوشت، ارجاع درون‌متنی یا تلفیقی از آنها، دانشجویان برای تدوین پایان‌نامه و جلوگیری از دشواریهای تایپ، برهم نخوردن ساختار زیباشناختی صفحات و دشواریهای دیگر در هنگام کاربست روش پانوشتی و پی نوشتی، بهتر است از شیوة ارجاع درون متنی استفاده شود.

شیوة ارجاع درون متنی به دو صورت زیر در داخل کمانک(پرانتز) است:

الف- ( نام خانوادگی مؤلف، سال چاپ اثر: صفحه یا صفحات) مانند: (زرین کوب، 1388: 52)

ب-  (نام کتاب، سال چاپ: صفحه یا صفحات) مانند: (با کاروان حلّه، 1388: 52-54)

توجه: ترجیح مجله به ارجاع درون متنی با نام مؤلف است.(شمارة الف)

تذکر1: در هنگام نوشتن اعداد ریاضی در متون فارسی، باید توجه داشت که اعداد باید مطابق نگارش فارسی باید از راست به چپ نوشته شود؛ مانند 25، 36، 48، و... ؛ مثال( تفتازانی، 1385: 51-56)

تذکر2: دقت شود که نام کتاب یا نویسنده با کاما (،) از سال چاپ جدا شود و سال چاپ با صفحه یا صفحات با دو نقطه(:)

تذکر3: در صورت ترجیح روشی بر دیگر روشها، باید شیوة ارجاع درون متنی در کل پایان نامه یکدست باشد.

تذکر4: در صورت ارجاع بلافاصله به منبع قبلی از ذکر دوباره کتاب یا مؤلف و سال چاپ خودداری شود و تنها به شکل همان بهمراه ذکر صفحه یا صفحات اکتفا شود؛ مانند: (همان، 56)

تذکر5: در صورتی که کتاب بیش از یک جلد باشد، باید پس از سال و قبل از صفحه، شماره جلد نیز ذکر شود؛ مثال:   (مولوی، 1388، ج5: 85)

تذکر6: اگر نام خانوادگی دو نویسنده در هنگام نگارش یکسان باشد، باید نام کوچک هر یک نیز برای تفکیک ذکر شود؛ مثال: (جلال آل احمد، 1384: 25) – (شمس آل احمد، 1384: 84)

تذکر7: اگر از یک نویسنده دو کتاب با یک سال مشترک استفاده شود باید آنها را با حروف شماره گذاری کنید و در منابع پایانی به همراه ذکر سال در داخل کمانک مشخص کنید؛ مثال:

(شفیعی کدکنی، 1389 الف: 59)    (شفیعی کدکنی، 1389 ب: 240)

هنگام ارجاع پایانی:

شفیعی کدکنی، محمد رضا .(1389 الف) ...

تذکر8: ارجاع به منبع انگلیسی اعم از کتاب یا مقاله نیز به همان شیوة ارجاع درون متنی فارسی است؛ مانند      (Hemingway, 2003: 56)

ج‌)چگونگی نگارش منابع پایانی

گرچه برای تدوین منابع پایانی شگردهای گوناگونی وجود دارد، برای یکپارچگی روال مقالات شیوة زیر را ترجیح می‌دهند:

1. کتابها

1.‌1  کتاب با مؤلف واحد

نام خانوادگی مؤلف، نام کوچک. (سال چاپ)، نام اثر(با قلم تیره)؛  نام مترجم یا مصحح(در صورت وجود)، نوبت چاپ، محل نشر: ناشر.

مثال1: زرین کوب، عبدالحسین. (1388). با کاروان حله؛ چاپ اول، تهران: انتشارات امیرکبیر.

مثال2: کاشانی، عزیزالدین‌محمودبن‌علی. (1367). مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه؛ تصحیح جلال الدین همایی، چاپ سوم، تهران: نشر زوار.

مثال3: استیس، و.ت. (1384). عرفان و فلسفه؛ ترجمة بهاءالدین خرمشاهی، چاپ ششم، تهران: انتشارات سروش.

تذکر: از ترجمه منابع عربی یا لاتین به فارسی خودداری شود و به همان شکل با عنوان و کتابنامة زبان مبدأ در منابع پایانی آورده شود؛ مانند

البستانی، محمود. (1413ه.ق). تاریخ الأدب العربی، فی ضوء المنهج الإسلامی؛ الطبعـﺔ الأولی،  مشهد: مجمع البحوث الإسلامیـﺔ.

 2.‌1 کتاب با دو مؤلف

نام خانوادگی مؤلف اول، نام کوچک و نام و نام خانوادگی مؤلف دوم. (سال انتشار). نام اثر(با قلم تیره)؛  نام مترجم یا مصحح( در صورت وجود)، نوبت چاپ، محل نشر: ناشر.

مثال: محمدی، محمد حسن و جواد محدثی .(1387). در اندیشة سیمرغ؛ چاپ اول، تهران: نشر گل آذین.

3. 1 کتاب با بیش از دو مؤلف

فالر، راجر و دیگران. (1386). زبانشناسی و نقد ادبی؛ ترجمة مریم خوزان و حسین پاینده، چاپ سوم، تهران:  نی.

4. 1 سازمان به عنوان مؤلف

شرکت کتابهای جیبی. (1364). شیوه‌نامه تدوین کتاب؛ چاپ اول، تهران.

5. 1  گردآورنده یا ویراستار یا ناظر به عنوان مؤلف

مرتضایی، سید جواد.(1391). اقبال لاهوری و اندیشه‌های او (مجموعه مقالات همایش بین المللی اقبال لاهوری)؛ چاپ اول، مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.

6. 1 کتاب چند جلدی با عنوانی عام و عنوانهای خاص هر جلد

دورانت، ویل. (1365). تاریخ تمدن؛ جلد اول: مشرق زمین، گاهواره تمدن، ترجمة احمد آرام و دیگران، تهران: سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.

7. 1 نقل در نقل

جونز، سرهار فورد. (1356). آخرین روزهای لطفعلی خان زند؛ ترجمة هما ناطق، تهران: انتشارات امیرکبیر ، نقل در غلامرضا، ورهام. (1366). تاریخ سیاسی و اجتماعی عصر زند، تهران: معین.

2.   مقاله ها

1. 2  مقالة روزنامه‌ای

زالی، محمد رضا. (1361). «چگونه با بیماری یرقان مقابله کنیم؟»؛ مجله‌ی کیهان، 17 شهریور.

2‌.2 مقالة مجله

- پارسا، سید احمد. (1384). «تحلیل امثال مربوط به پیشه‌ها و تأثیر آن بر گفتار»؛ مجلة علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، دورة بیست و دوم، شمارة سوم، پیاپی30، 44-50 .

- مشتاق مهر، رحمان و سجاد آیدانلو. (1386). «که آن اژدها زشت پتیاره بود»، مجلة گوهر گویا، سال اول، شمارة دوم، صص143-168.

3‌.2  مقاله در کتاب مجموعه مقالات همایش یا سمینار

مزداپور، کتایون. (1384). «دندان گرگ»؛ یشت فرزانگی: جشن نامة محسن ابوالقاسمی، به اهتمام سیروس نصرالله زاده و عسکر محمدی، تهران: انتشارات هرمس.

بهنام‌فر، محمد حسن. (1391). «اقبال و تلاش در جهت بیداری اسلامی»؛ به کوشش سید جواد مرتضایی، چکیده‌ها و مجموعه مقاله‌های همایش اقبال لاهوری و اندیشه‌های او، مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی، 30 و 31 فروردین، 107-127.

4‌.2 مقاله در کتاب(مجموعه مقالات)

سرکاراتی، بهمن. (1378). «بنیان اساطیری حماسة ملی ایران»؛ سایه‌های شکار شده، چاپ اول، تهران: نشر قطره، صص71-112.

5.‌2 مقالة دایرة المعارفی

جلالی مقدم، مسعود، «آسوریان»، دایرة المعارف بزرگ اسلامی، جلد اول، صص366-370.

3.  گزارش چاپ شده دارای مؤلف

 طاهری، قدرت الله. (1383). گزارش نهایی طرح نقد و تحلیل درونمایه و تیپهای غیر بومی در ادبیات داستانی (1332-1342)، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی.

4. پایان نامه

فیاض‌منش، فاطمه. (1379). شخصیت‌پردازی در هشت رمان دفاع مقدس، پایان نامه کارشناسی ارشد رشتة زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تربیت مدرس.

5. ارجاع به مقاله اینترنتی

آرمز، ویلیام وای. (1995).«مفاهیم کلیدی معماری کتابخانه دیجیتالی»؛ ترجمة اکرم عینی، مجلة الکترونیکی پژوهشگاه اطلاعات و مدارک علمی ایران، ش3، 20 اسفند 1384‌: 5. (منبع اصلی: مجلة دی لیب، جولای 1995)

http://www.Irandoc.ac.ir/dada/E_j/vol5/eini_abs.htm.

6. ارجاع به روزنامة الکترنیکی

الله وردی، عاطفه.(13859 آبان)، «انقلاب الکترونیک در نظام آماری کشور»، جام جم آنلاین:

 http:// www.jamejamonline.ir/shownews2.asp.

7. ارجاع پایانی به منابع انگلیسی

نام خانوادگی نویسنده، حروف اول نام نویسنده. (سال انتشار). عنوان کتاب(ایتالیک)، شمارة جلد، نوبت چاپ، محل نشر: اسم ناشر.

Hemingway, E. (2003). Better Rrading French: a Reader and Guide to Improving your Understanding of Written French, Chicago: McGraw-hill.

تذکرات:

  1. باید نام کتابها در منابع پایانی و عنوان مجله در منابع پایانی تیره شود.
  2. نام مقاله باید در داخل گیومه و به خط ایتالیک تایپ شود.
  3. رعایت نشانه های نگارشی بین عنوانها مطابق شواهد مثال الزامی است.
  4. قبل از کاربست علایم نگارشی فاصله لازم نیست و پس از آن یک فاصله(space) لازم است.
  5. پایان هر منبع باید به نقطه ختم شود.
  6. در صورت مشخص نبودن تاریخ چاپ، محل نشر و نام ناشر کتاب یا مقاله به ترتیب به شکلهای [بی‌جا] ، [بی‌نا] و [بی‌تا] عمل کنید.
  7. منابع باید به ترتیب حروف الفبای فارسی نام خانوادگی مؤلفان تنظیم شود.
  8. بهتر است عنوان کتابها، مقاله‌ها، پایان‌نامه‌ها و منابع اینترنتی و... به تفکیک زبان فارسی، عربی، انگلیسی از هم جدا نوشته شوند.

ماده 4: برخی اصول نگارشی مصوب مجلة لسان مبین

  1. 1.   برای جلوگیری از التقای مصوت، می‌توانید از میانجی (ی) یا شکل کوتاه شده‌ی آن(ء) استفاده کنید، به این شرط که با انتخاب یا ترجیح یکی بر دیگری، روند استفاده از آن در کل اثر یکدست باشد. البته بیشتر مجلات شکل (ة) را ترجیح می‌دهند.
  2. پسوند«ها» در نگارش به سبب مستقل نبودن باید متصل نوشته شود؛ مانند کتابها، راهها، گرایشها، درختها، دشواریها و... جز در موارد زیر:
  3. زمانی که کلمه به های بیان حرکت یا (ه) غیرملفوظ ختم شود؛ مانند خانه‌ها (در این موارد رعایت نیم فاصله بین کلمه و «ها» ضرورت دارد.)
  4. به سبب درازنویسی و نامأنوسی شکل نوشتاری یا دیداری واژه؛ مانند دلواپسیها، بی‌سامانترینها...
  5. پیشوند فعلی«می» باید با رعایت نیم فاصله جدا نوشته شود و پیوسته نویسی آن نادرست است:

می‌رود (صحیح)    میرود (نادرست)

  1. از کاربرد «می‌باشد» به جای «است» پرهیز کنید.
  2. از به کار بردن «اگرچه» به‌همراه «اما» یا «ولی» و... پرهیز کنید.
  3. از به کاربردن «نه تنها» به‌همراه «بلکه» پرهیز کنید.
  4. از حذف فعلها بدون قرینه لفظی پرهیز کنید.
  5. از آوردن القابی نظیر«دکتر، استاد، مرحوم، شادروان، علامه و...» چه در دل متن و چه در هنگام ارجاع پایانی جدا پرهیز کنید.
  6. از ادبی نویسی و غلبه‌ی زبان ادبی بر زبان معیار علمی پرهیز کنید.

توجه:

برای آگاهی از قواعد رسم الخط و مبانی نگارش معیار به کتابهای ذیل توجه کنید:

- مبانی درست نویسی زبان فارسی معیار؛ ناصر نیکوبخت، تهران: نشر چشمه.

- دستور خط فارسی، انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی.

- دانش نشانه گذاری فارسی؛ ناصر نیکوبخت و سید علی قاسم زاده، تهران: نشر چشمه.

- آیین نگارش مقالة علمی- پژوهشی؛ محمود فتوحی، تهران: انتشارات سخن.

 نتیجه گیری

تحقیق فرایندی دامنه دار و ساختارمند است که ناظر بر حل مسأله یا دشواری و ابهام در حوزة مورد نظر است. پژوهش ناشی از مسأله و مسأله مستلزم آگاهی است.بر این اساس هر مسألة دارای فرضیه ای است که اثبات و رد آن نیازمند تحقیق وتفحص عمیق تر است.

 برای انجام کار پژوهشی نیازمند بازنگری در پیشینه، انتخاب رویکرد و روش تحقیق و تلاش برای حل بحران برای رسیدن به نتایجی ملموس  هستیم.

 

منابع ومآخذ

  1. بیانی، احمد.(1378). روشهای تحقیق و سنجش در علوم تربیتی وروانشناسی؛ چاپ اول، تهران: انتشارات رهیافت.
  2. حافظ نیا، محمد رضا. (1381). مقدمه ای بر روش تحقیق در علوم انسانی؛ چاپ هفتم، تهران: انتشارات سمت.
  3. ساروخانی، باقر.(1380). روشهای تحقیق در علوم اجتماعی؛ چاپ ششم، تهران: انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی.
  4. سمیعی گیلانی،احمد.(1377).  آیین نگارش؛ چاپ هفتم، تهران: نشر دانشگاهی.
  5. سیف، علی اکبر.(1379). روان شناسی پرورشی؛ چاپ اول، تهران: انتشارات آگاه.
  6. غلامحسین زاده، غلام حسین.(1379). راهنمای ویرایش؛ چاپ اول، تهران: انتشارات سمت.
  7. مولانا، محمد بلخی.(1372). مثنوی معنوی؛ تصحیح نیکلسون، چاپ سوم، تهران: انتشارات شرق.
  8. یاحقی، محمد جعفر و محمد مهدی ناصح.(1377). راهنمای نگارش و ویرایش، چاپ پانزدهم، مشهد: آستان قدس رضوی.
/ 3 نظر / 130 بازدید
دانشجو

سلام استاد تشكر از مطالب مفيد و كاربردي تان

ف.جمالزهی

سلام دکتر، طاعات قبول مث همیشه عالی بود و استفاده کردم باعث افتخارم است که راهنمایی پایان نامة من با شماست خدا را شاکرم پیروز باشید

صهبا

سلام استاد اگر امکان داره گرایشهای مختلف ادبیات رو برامون بذارید توی وبلاگتون من توی توی سایت گشتم دو سه تا گرایش بیشتر پیدا نکردم.